De Enveloppen van Nederlands Indiė

 1878 – 1893

 

In het Indisch Staatsblad nr. 1 van 5 januari 1878 is het Gouvernements Besluit nr. 15 opgenomen. In dit Besluit werd de introductie van de enveloppen (briefomslagen genoemd) in Nederlands Indiė aangekondigd. In eerste instantie werden twee enveloppen aangekondigd: één van 10 cent en één van 25 cent. Deze enveloppen waren bij alle postkantoren verkrijgbaar met een opslag per envelop van ½ cent.

Daarnaast werd bepaald dat beschadigde of bedorven enveloppen, die niet meer konden worden gebruikt, gratis konden worden omgeruild tegen nieuwe exemplaren. De op de enveloppen afgedrukte postzegelstempels mochten niet worden uitgeknipt en vervolgens als frankering van brieven of andere stukken worden gebruikt.

De enveloppen 10 cent Gzd. 1, 4, 5 en 6 werden voornamelijk voor binnenlandse correspondentie gebruikt, vandaar dat deze in relatief hoge aantallen werden verkocht. De overige enveloppen werden voornamelijk gebruikt voor correspondentie met het buitenland (en Nederland), aangetekende stukken en "zwaardere" zendingen en zijn dus relatief "schaarser".

Voor een overzicht van de bekende enveloppen per kantoor is er een register opgenomen.

Alle hieronder opgenomen enveloppen komen voor met puntstempels en zijn chronologisch gerangschikt en hebben de Geuzendam classificatie.

Envelop Gzd. 1
Deze envelop werd op 1 januari 1878 geļntroduceerd en raakte in de tweede helft van 1881 uitverkocht.

Aantal verkocht: 1.400.000 (minus onbekend klein aantal overdruk Gzd. 4)

---

Envelop Gzd. 3
Deze envelop werd op 1 januari 1878 geļntroduceerd en werd tot 1 april 1908 gebruikt, waarna hij voor frankering buiten gebruik werd gesteld. Er zijn 3 kleurnuances bekend. In 1888 werd een aantal enveloppen voorzien van een opdruk 15 (zie ook Envelop Gzd. 9) en in 1900 van een opdruk 10.

Aantal verkocht tot medio 1893: ongeveer 237.500

---

Envelop Gzd. 2
Deze envelop werd op 25 februari 1879 geļntroduceerd en werd gebruikt tot in ieder geval eind 1901. Er zijn 2 kleurnuances bekend. In 1900 werd een aantal enveloppen voorzien van een opdruk 10.

Aantal verkocht tot medio 1893: ongeveer 64.000

---

Envelop Gzd. 4
Deze envelop werd in het laatste kwartaal (november?) van 1881 geļntroduceerd en raakte eind 1882 uitverkocht. De envelop is de Gzd. 1 met een opdruk over het zegelbeeld. Deze opdruk werd geplaatst, aangezien toch voor frankering veelvuldig gebruik werd gemaakt van uitgeknipte zegelbeelden van Envelop Gzd. 1. De Envelop is eenvoudig van de Gzd. 5 te onderscheiden door een achterklep met een “ronde” hoek. De envelop Gzd. 4 is de meest zeldzame onder de gebruikte enveloppen tijdens de puntstempel periode.

Aantal verkocht: onbekend

---

Envelop Gzd. 5
Deze envelop werd in het laatste kwartaal (november?) van 1881 geļntroduceerd en raakte in de tweede helft van 1886 uitverkocht. De voorzijde van deze envelop is identiek aan de Gzd. 4, echter eenvoudig hiervan te onderscheiden door een achterklep met een “spitse” hoek.

Aantal verkocht: 2.000.000 (inclusief onbekend klein aantal Gzd. 5)

---

Envelop Gzd. 6
Deze envelop werd in 1883 geļntroduceerd en werd tot 1 april 1908 gebruikt, waarna hij voor frankering buiten gebruik werd gesteld. Dit is de meest voorkomende envelop uit de puntstempel periode.

Aantal verkocht tot medio 1893: ongeveer 2.130.000

---

Envelop Gzd. 7
Deze envelop werd eind 1886 geļntroduceerd en werd tot eind 1901 gebruikt. Naar aanleiding van de verlaging in dit jaar van het zeeposttarief van 20 naar 12 ½ cent was er behoefte aan deze envelop. In 1900 werd een aantal enveloppen voorzien van een opdruk 10.

Aantal verkocht tot medio 1893: ongeveer 16.300

---

Envelop Gzd. 9
Deze envelop werd in juni 1888 geļntroduceerd en werd tot midden 1894 gebruikt. De envelop is de Gzd. 3 met een opdruk 15 over het zegelbeeld. Deze opdruk werd geplaatst, omdat in 1888 het port voor een per mail te verzenden brief werd verlaagd tot 15 cent. Er zijn 3 kleurnuances bekend. Er zijn ongeveer 10.000 exemplaren van deze envelop afgeleverd aan een beperkt aantal postkantoren. Er zijn veel exemplaren bekend met een adressering binnen Nederlands Indiė, waarvoor toen maar 10 cent frankering benodigd was. Waarschijnlijk is hier sprake van filatelistisch maakwerk.

Aantal verkocht: 10.000

---

Envelop Gzd. 8
Deze envelop werd eind augustus 1888 geļntroduceerd en werd gebruikt tot eind 1901. In 1900 werd een aantal enveloppen voorzien van een opdruk 10.

Aantal verkocht tot medio 1893: ongeveer 33.750

 

Literatuur
  1. Sleeuw, R.A.
    De emissies 1870, 1883 en 1892 van Nederlandsch - Indiė
    NBFV, 1992, ISBN 90-73863-04-X
    Bladzijde 162-172
     
  2. Geuzendam's Catalogus van de postwaardestukken van Nederland en Overzeese Rijksdelen
    7e editie
    Po&Po, 1997, ISBN 90-71650-13-8
    Bladzijde 76-77

Lees ook het artikel over de Briefkaarten van Nederlands Indiė