|
1874
Een grootscheepse bestuursreorganisatie paste in de tendens naar
centralisatie. Kern van dit systeem werd het kabinet van de
gouverneur-generaal, de Algemene Secretarie. De Raad van Indië verloor
aan invloed.~~~ Een tweede expeditie onder generaal J. van Swieten
(1807-1888) veroverde de kraton van Kotaradja waarop de Atjeeërs zich
terugtrokken in de heuvels. Nederland dacht dat de oorlog hiermee was
afgelopen, annexeerde Atjeh en schafte het sultanaat af. Atjeh weigerde
zich over te geven en ging over tot een guerrilla-oorlog die vele jaren
zou duren. Nadat sultan Mahmud Syah aan cholera was gestorven, benoemden
de Atjeeërs een kleinzoon van Tuanki Ibrahim tot sultan Ibrahim Mansur
Syah. Invoering van de puntstempels.
1875
Mr. J.W. van Lansberge (1830-1905) werd benoemd tot
gouverneur-generaal.~~~ De Rotterdamsche Lloyd opende een
scheepvaartverbinding met Indië. Er kwam een spoorweg van Surabaya naar
Malang.
1876
Opstand in Halmahera onder Baba Hassan.
1877
Hamengkubuwono VII besteeg de troon van Jogyakarta.~~~ Pieter Brooshooft
(1845-1921) werd hoofdredacteur van het Semarangse dagblad De
Locomotief.
1878
Militaire expeditie onder generaal K. van der Heyden (1826-1900) tegen
Samalangan op Atjeh.Teuku Di Tiro (1836-1891), een islamitische ulama,
leidde de Atjeese guerilla.
1879
In Japara werd Raden Ajeng Kartini (1879-1904) geboren. Zij was de
dochter van de regent van Japara en zette zich in voor educatie van de
Javaanse bevolking en in het bijzonder voor de emancipatie van de
vrouw.
1880
Wetsherzieningen gaven het Nederlands bestuur meer macht en maakten een
einde aan de feodale rechten en privileges van de adel. Inheemse
contractarbeiders, werkzaam op de plantages in de Vorstenlanden en op
Sumatra (Deli Maatschappij), werden door hun bazen uitgebuit. Hun
positie werd nog meer verzwakt door de 'Koelie Ordonnantie' die planters
het recht gaf koelies die zich niet aan hun contract hielden te
bestraffen.~~~ De Europese bevolkingsgroep was toegenomen tot 56.600
personen.
1881
F. 's-Jacob (1822-1901) werd benoemd tot gouverneur-generaal. In de
Minahassa kwamen de locale hoofden in dienst van het gouvernement.
1882
Karangasem en Gianyar op Noord-Bali kwamen onder direct Nederlands
bestuur. Bali en Lombok vormden samen één residentschap. Ook de Aru en
Tanimbar eilanden kwamen onder Nederlands bestuur.~~~ Militaire
expeditie naar Ceram.~~~ Op Borneo werd olie gevonden bij Kutai.~~~ In
de grote steden op Java begon de overheid met het aanleggen van
gasverlichting, electriciteit en telefoon.~~~ De persoonlijke diensten
aan de Pamong Pradja, de zogenaamde pantjendiensten, werden afgeschaft.
1883
Batakkoning Si Singamangaraja werd verbannen uit zijn land.~~~ De
Delische tabaksplanter
A.J.
Zijlker kreeg toestemming van de sultan van Langkat om op Noord-Sumatra
olieproefboringen te doen~~~. Op Java en Sumatra werd het spoorwegnet
uitgebreid.~~~ Bij een uitbarsting van de Krakatau kwamen in Java en de
Lampungs circa 36.000 mensen om.
1884
O. van Rees (1823-1892) werd benoemd tot gouverneur-generaal. Deli kwam
onder Nederlands bestuur.~~~ De dalende suikerprijs leidde tot een
ernstige economische crisis. Suikerplanters konden hun financiële
verplichtingen niet nakomen en sleepten de banken in hun ondergang
mee.~~~De oorlog in Atjeh verhevigde. Het leger bouwde een
geconcentreerde linie van 16 forten dicht rond Kotaradja om de
guerrilla's uit het binnenland tegen te houden.~~~ Telegraaf-, telefoon-
en postdiensten werden door het gouvernement gebundeld in de PTT.
1885
Madura kwam onder Nederlands bestuur. ~~~ Op Sumatra vond het eerste
wetenschappelijke onderzoek naar de aanwezigheid van olie plaats.
1886
In Tjilatjap, Padang en Belawan (Deli) werden havenprojecten opgestart.
1887
De sultans van Madura fungeerden nog slechts als regent.~~~ Door de
economische crisis en de kosten van de oorlog kwam er een einde aan de
stroom Indische baten.
1888
Mr. C.H. Pijnacker Hordijk (1847-1908) werd gouverneur-generaal. Noord
Borneo (Serawak) werd een Brits protectoraat.~~~De Nederlandse resident
van Surakarta nam het financieel beheer over van de Mangkunegara. Uit
Venezuela werden cacaoplanten geïmporteerd die, gekruist met een andere
variëteit, goed aansloegen waarna aanplant op grote schaal mogelijk
werd.~~~ De journalist Pieter Brooshooft stuurde een open brief aan 12
vooraanstaande Nederlanders waarin hij wees op de heilloze gevolgen van
het liberale bestuur voor de inheemse bevolking. Brooshooft maakte deel
uit van een groep idealisten die de 'ethische koers' volgde en de
regering op haar verantwoordelijkheid wees om in ruil voor alle
rijkdommen uit Indië het welzijn van de inheemse bevolking te bevorderen
en te zorgen voor goed onderwijs. Aardbeving op Bali.
1889
De socialist Domela Nieuwenhuys (1846-1919) pleitte ervoor aan Indië een
bedrag van 850 miljoen gulden terug te geven. Voorts stelde hij een
beleid voor dat zo snel mogelijk tot onafhankelijkheid zou leiden.~~~ Op
Noord-Celebes werd goud gevonden. Het gouvernement reageerde hierop met
het instellen van direct bestuur in Gorontalo en het sluiten van
economische verdragen met lokale vorsten.
1890
A.J.
Zijlker richtte de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot
Exploitatie van Petroleumbronnen in Nederlands-Indië op (Koninklijke
Olie, later Shell).~~~ Militaire expeditie naar Flores ter bescherming
van een onderzoek naar tinwinning.
1891
De eerste contractarbeiders uit Java vertrokken naar Suriname.~~~ Na
beëindiging van de overeenkomst met de Engelse NISM ging de
nieuwopgerichte Koninklijke Pakketvaart Maatschappij (KPM) passagiers en
goederen vervoeren in de archipel. In samenwerking met het gouvernement
zette de KPM haar schepen tevens in voor troepenvervoer.
1892
Nederland vestigde zich opnieuw in westelijk Nieuw-Guinea.~~~ De
'Koninklijke' kreeg haar eerste olieput in bedrijf op de grens van
Langkat en Atjeh.
1893
Jhr. C.H.A.
van der Wijck (1840-1914) werd benoemd tot gouverneur-generaal. In
Surakarta kwam Pakubuwono X op de troon.~~~ De haven van Tandjong Priok
werd operationeel. Afschaffing van de puntstempels en invoering van de
vierkantstempels. |