Op 1 april 1879 werd in Nederlands Indië het briefkaart port naar de bij de U.P.U. aangesloten landen verlaagd van 12 ½ cent naar 7 ½ cent. Uiteraard waren er toen nog veel briefkaarten in omloop bij de verschillende postkantoren. Hiervoor verschenen op 25-3-1879 een GouvernementsBesluit GB nr. 4 en op 27-3-1879 een Circulaire nr. 31 van het hoofdbestuur der Posterijen.

Tekst van het GB nr. 4:
“Eerstelijk: Machtiging te verleenen om in den postzegelstempel der op 1 april 1879 nog in voorraad zijnde briefkaarten van 12 ½ het cijfer 5 af te drukken en ze daarna als binnenlandse briefkaarten van 5 cent uit te geven.

Tekst van de Circulaire nr. 31:
Artikel 8. “De op 1 april e.k. nog onverkochte briefkaarten van 12 ½ cent worden op de eerste maand verantwoording, Model M3, afgeschreven en aan den hoofd-inspecteur opgezonden.

De bovengenoemde instructies, die tegenstrijdig leken, hebben op ongeveer tien postkantoren ertoe geleid dat zij zelf de 12 ½ cent kaarten van een opdruk met het cijfer 5 hebben voorzien.

Deze “kleine 5” opdrukken zijn op de briefkaarten geplaatst tussen 25 maart en 1 april, aangezien op 1 april de Maand Verantwoording moest worden ingevuld. Er waren 3 kantoren die hun briefkaarten hadden voorzien van een “kleine 5” opdruk, maar deze nog niet verkocht aan het loket. Zij konden de briefkaarten dus terugsturen naar Batavia. Tenminste 7 kantoren hebben hun briefkaarten ook voorzien van een “kleine 5” opdruk, maar hebben deze verkocht aan de loketten. Hoe deze waardevermindering administratief is verrekend met het HoofdBestuur is onbekend.

In Tjiandjoer is echter iets bijzonders gebeurd. Hier zijn briefkaarten voorzien van een “kleine 5” opdruk en aan het loket verkocht. Echter de resterende kaarten zijn niet op 1 april teruggestuurd naar Batavia, maar verkocht aan het loket (284 stuks). Hierover schreef de Chef van het Postkantoor Tjiandjoer een brief aan het HoofdBestuur in Batavia. Het HoofdBestuur was hier “niet blij” mee en schreef dat de waardevermindering van de briefkaarten volledig voor rekening van de Chef van het Postkantoor Tjiandjoer zou komen.

Van de nu tussen de 20 en 25 bekende briefkaarten met een opdruk “kleine 5” zijn er 3 bekend van Tjiandjoer, waar bovengenoemde kwestie zich afspeelde.

Voor meer informatie over de opdruk “kleine 5” verwijs ik naar het artikel in De Postzak 196 van Paul Bulterman uit 2003 en de uitvoerige reactie hierop door Peter Storm van Leeuwen in De Postzak 197 van 2003.