Alles wat de mens maakt, kan ook worden nagemaakt. Dit geldt in sterke mate voor zaken die waarde vertegenwoordigen. Vandaar dat in de filatelie al snel na de uitgifte van de eerste postzegels in de 19^e eeuw, vervalsingen opdoken. In eerste instantie waren deze vervalsingen niet zozeer bedoeld om de verzamelaar om de tuin te leiden, maar meer om het financiële gewin. Het versturen van post was in de vroege dagen van de postzegel kostbaar, vandaar dat postzegels werden nagemaakt.

Toen na enige tijd de eerste verzamelaars zich aandienden, kwam er een nieuwe doelgroep voor de vervalsers. Verzamelaars zijn op zoek naar de betere zegels en de betere stempels, zodat ook in deze behoefte werd voorzien. Gelukkig zijn veel vervalsingen eenvoudig te herkennen, maar sommige zijn nauwelijks van echt te onderscheiden. Hier is het geoefende oog nodig of zelfs de expertise van een specialist of keurmeester.

Helaas komen ook onder de Indische Puntstempels vervalsingen voor. Dit betekent dat we altijd op ons hoede moeten zijn, zeker bij de “betere” exemplaren.

Voorbeelden van een simpele vervalsing van puntstempel 118 Tandjong Poera op een vervalste Nvph 9. En een ondefinieerbare afdruk op de port 10. De afdrukken lijken met een stift of printer te zijn aangebracht.

Vervalsingen van zowel zegels als stempels. De stempels bevatten teveel punten en er zijn geen kantoornummers afgedrukt.

Voorbeelden van vervalste stempels op portzegels. De zegels werden pas na de puntstempel periode uitgegeven. Op de 2 ½ cent port is getracht een puntstempel 5 van Amsterdam te plaatsen.

Peter Storm van Leeuwen beschrijft in zijn artikel "Puntstempels, alles behalve een uitgekauwd verzamelgebied", op  bladzijde 146 in de catalogus van de 606e Van Dieten Postzegelveiling hoe "vuige lieden" misbruik hebben gemaakt van de illustraties in Bultermans  artikel in de Postzak 153 (en het Handboek Poststempels Nederlands Indie) door deze te kopiëren op van gom ontdane Indische zegels.
 
Alleen de verzamelaar met een scherpe blik en veel ervaring kan zien dat het hierbij om vervalsingen gaat. De inkt van de stempels is vaak diepzwart en doet “vettig” aan. Daarnaast waren de afdrukken in de Postzak nagetekend, vandaar dat de echte afdrukken toch op details afwijken. Helaas heb je voor het herkennen van die details de beschikking nodig van referentiemateriaal en dat heeft helaas niet iedereen voorhanden.

Voorbeelden van zeer goed lijkende vervalsingen die gemaakt zijn op basis van de hierboven beschreven gekopieerde illustraties. Op het eerste oog lijkt de inkt te vettig en te zwart in relatie tot de “echte” stempels. Voor meer details: klik op de afbeelding van de eerste drie zegels.

Nog meer voorbeelden van zeer goed lijkende vervalsingen die gemaakt zijn met de kopieën van de beschreven illustraties. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Valse puntstempels op poststuk
Naast vervalsingen op zegels, komen er ook vervalsingen op poststuk voor. Hier is beduidend meer “creativiteit” nodig van de vervalser. Een poststuk bevat namelijk veel meer kenmerken om vervalsingen te herkennen. Zo zal er in de regel een dagtekeningstempel zijn geplaatst. Daarnaast moet de gebruikte schrijf- en stempelinkt een verouderingspatroon hebben. Ook het tarief en de gebruikte  frankering kan inzicht geven en daarnaast moet de frankering ook nog zijn gedaan met zegels uit de betreffende tijd. Toch bestaan er, ondanks de vele kenmerken, bedrieglijk echte vervalsingen. Daarom kunt u  een “schaars” poststuk het beste laten keuren of voorleggen aan een specialist.

Een duidelijk voorbeeld van een vervalsing op poststuk. Ten eerste zijn de gebruikte zegels voor frankering, de Nvph 23, pas in 1895 uitgegeven, Ten tweede lijkt 40 cent te veel frankering voor een dergelijke brief, Ten derde zijn er mij geen vierkantstempels van Madioen bekend met als datum 1-1-1893; deze verschenen na medio april 1893. Ten vierde lijkt de gebruikte stempelinkt voor alle stempels dezelfde te zijn. Ten vijfde lijken de gebruikte stempels van rubber te zijn gemaakt, zo te zien aan het afdrukpatroon.

Hoe kunnen vervalsingen herkend worden?
Zoals uit het bovenstaande blijkt, zijn vervalsingen soms moeilijk te herkennen. Toch zijn er een aantal zaken waarop goed moet worden gelet, zeker als het een duurdere of zeldzame afstempeling betreft.

·         Inkt die te zwart is (oude inkt verkleurt en neigt naar bruin of grijs);

·         Inkt die te vet en egaal van kleur is (normaal zitten in de inkt van de puntstempels meer kleurschakeringen);

·         Inkt die lijkt op de zegel te liggen, in plaats van er ingedrukt;

·         Inkt waarbij het lijkt of er schilfertjes zijn afgesprongen;

·         Inkt die teveel is uitgevloeid (afdruk van rubberstempel of stift);

·         Een goede afdruk van een puntstempel drukt door in het papier; aan de achterkant van de zegel is deze “doordruk” zichtbaar;

·         Als de afdruk exact lijkt op een illustratie uit het artikel van Bulterman in het Handboek Poststempels of de Postzak 153.

Daarnaast zijn er nog vervalsingen gemaakt op basis van een ander echt puntstempel. Bijvoorbeeld van een 71 wordt een 74 gemaakt, een 14 wordt een 114 etc.

Als hulpmiddel voor het herkennen van een vervalsing kan de zegel met behulp van een computer met scanner worden ingescand met een zeer hoge resolutie (bijvoorbeeld 1200 dpi). Hierna kan de afbeelding van de zegel worden geopend met het programma Microsoft Office Picture Manager. Alle details kunnen dan vergroot worden op het beeldscherm van de computer en vervalsingen zullen dan gemakkelijker worden herkend.

Uiteraard biedt een zegel met een betrouwbaar certificaat van echtheid meer zekerheid!

Mijn speciale dank gaat uit naar Peter Storm van Leeuwen, Jappie Braaksma en Leo Koning voor het beschikbaar stellen van afbeeldingen van vervalsingen.

Hans Kruse